Lốp xe nâng mòn, nứt hoặc hư mâm: khi nào phải thay?

Hướng dẫn nhận biết lốp xe nâng mòn, nứt, bong mảng hoặc hư mâm; cách kiểm tra an toàn và xác định khi nào phải dừng xe để thay lốp.

Lốp và mâm là bộ phận trực tiếp truyền tải trọng của xe nâng xuống mặt nền. Khi lốp mòn quá giới hạn, nứt, bong từng mảng hoặc mâm biến dạng, xe có thể rung lắc, giảm độ bám và mất ổn định khi nâng hàng. Bài viết này hướng dẫn cách nhận biết đúng tình trạng, phân biệt các loại lốp và xác định khi nào phải dừng xe để kiểm tra.

Ba loại lốp xe nâng thường gặp

Lốp đặc và lốp đặc hơi

Lốp đặc được đúc bằng nhiều lớp cao su và không chứa khí nén nên khó bị thủng. Loại này phù hợp nhà máy, kho hàng hoặc khu vực có đinh, ba via kim loại và vật sắc. Nhược điểm là độ đàn hồi thấp hơn lốp hơi; nếu nền xấu, rung động truyền lên khung xe và người lái rõ hơn.

Lốp hơi

Lốp hơi có khả năng hấp thụ chấn động và tạo độ bám tốt trên nền gồ ghề. Đổi lại, áp suất phải được kiểm tra theo đúng thông số của nhà sản xuất xe và lốp. Thiếu hơi làm thành lốp uốn quá mức, phát nhiệt và mòn vai; bơm quá căng làm giảm diện tích tiếp xúc và tăng rung.

Lốp cushion ép vành

Lốp cushion là lớp cao su đặc ép trên vòng thép, thường dùng cho xe làm việc trong nhà trên nền bê tông phẳng và lối đi hẹp. Không nên tự ý đổi giữa cushion, lốp đặc hơi và lốp hơi vì kết cấu vành, khoảng sáng gầm, bán kính quay và khả năng chịu tải của xe có thể khác nhau.

Dấu hiệu lốp xe nâng đã đến lúc thay

• Chạm vạch mòn: nhiều lốp đặc có vạch giới hạn, thường được gọi là vạch mòn 50%. Khi bề mặt làm việc đã đến vạch này, cần lập kế hoạch thay.
• Nứt hoặc rách sâu: vết nứt ăn sâu, vết cắt lan vào thân lốp hoặc cao su tách khỏi lớp nền không còn là hư hỏng thẩm mỹ.
• Bong từng mảng: hiện tượng chunking làm mặt lốp mất tròn và tạo xung lực khi xe chạy.
• Mặt phẳng cục bộ: một vị trí bị bẹt khiến xe nảy theo chu kỳ, rung vô lăng hoặc rung khung nâng.
• Mòn lệch: một bên lốp mòn nhanh hơn bên còn lại có thể liên quan đến góc đặt bánh, bạc đạn, cầu lái, phanh bó, tải lệch hoặc thói quen quay đầu gấp.
• Lốp hơi thường xuyên mất áp: phải tìm điểm thủng, van hở, mép tanh hoặc mâm rò thay vì chỉ bơm bổ sung.

Toyota khuyến nghị quan sát cả bốn phía, so sánh trái–phải và trước–sau, đồng thời kiểm tra mâm có cong hay không. Tuổi lốp không thể xác định chỉ bằng số tháng sử dụng vì còn phụ thuộc tải trọng, số giờ chạy, quãng đường, nhiệt độ, nền và thao tác của người lái.

Khi nào mâm xe nâng phải sửa hoặc thay?

Dừng xe và kiểm tra chuyên môn khi mâm cong, nứt, méo tại mép, lỗ bulông bị giãn, bulông lỏng lặp lại hoặc bề mặt lắp lốp bị ăn mòn nặng. Với lốp hơi, mâm và vòng khóa là cụm chịu năng lượng lớn; việc tháo lắp hoặc bơm khi cụm vành chưa được kiểm tra có thể gây nguy hiểm. Không hàn, nắn hoặc thay đổi kết cấu vành theo kinh nghiệm tại chỗ nếu chưa có hướng dẫn kỹ thuật phù hợp.

Quy trình kiểm tra trước ca

1. Đỗ xe trên nền phẳng, hạ càng, về số trung gian, kéo phanh tay và tắt nguồn.
2. Đi quanh xe, tìm vết cắt, nứt, bong mảng, vật lạ và dấu hiệu lốp cọ vào khung.
3. So sánh chiều cao và mức mòn của hai bánh cùng cầu; quan sát mặt lốp có phẳng cục bộ hay không.
4. Kiểm tra mâm, vòng khóa, moay-ơ và bulông bánh; tìm dấu gỉ đỏ, vết xê dịch hoặc dầu mỡ bất thường.
5. Với lốp hơi, đo áp suất khi lốp nguội và dùng đúng mức do nhà sản xuất quy định. Không dùng con số chung cho mọi loại xe.
6. Chạy thử không tải ở tốc độ thấp trong khu vực cách ly; nếu xe rung, kéo lệch, có tiếng gõ theo vòng quay hoặc tay lái bất thường thì dừng kiểm tra.

Nguyên nhân làm lốp nhanh hỏng

Những nguyên nhân phổ biến gồm chở quá tải, nâng hàng lệch tâm, quay đầu khi tốc độ cao, phanh gấp, chạy quãng đường dài liên tục, nền có gờ sắc, lốp hơi sai áp suất và chọn sai loại lốp cho môi trường. Continental lưu ý áp suất không đúng, tải lớn, quãng đường và tốc độ vượt khuyến nghị đều có thể rút ngắn tuổi thọ hoặc gây hư hỏng sớm.

Có nên thay một bánh hay thay theo cặp?

Quyết định phụ thuộc thiết kế xe, chênh lệch đường kính còn lại và khuyến nghị của nhà sản xuất. Hai bánh cùng cầu chênh lệch quá lớn có thể làm xe nghiêng, tải phân bố không đều và ảnh hưởng ổn định. Khi một bánh hỏng do mòn lệch, phải tìm nguyên nhân trước khi lắp lốp mới; nếu không, lốp mới sẽ tiếp tục hỏng nhanh.

Khi nào phải dừng xe ngay?

Ngừng vận hành nếu lốp bong mảng lớn, nứt sâu, lộ lớp kết cấu, mất áp nhanh, mâm nứt hoặc biến dạng, bulông bánh lỏng, bánh rung mạnh hay xe mất ổn định khi quay. Không tiếp tục chạy để “hết ca” khi tình trạng có thể ảnh hưởng đến khả năng điều khiển và giữ tải.

Phương án duy trì công việc khi xe phải nằm sửa

Nếu việc ép lốp, thay mâm hoặc kiểm tra cầu bánh khiến xe phải dừng, doanh nghiệp có thể bố trí xe thay thế đúng tải trọng và điều kiện nền. Tham khảo dịch vụ xe nâng và cho thuê xe nâng để duy trì xếp dỡ hàng hóa trong thời gian sửa chữa. Với công việc nâng hạ, rút container hoặc di dời máy móc, có thể xem giải pháp tại Lumber Link. Liên hệ Kim 0913.558.335 và gửi hình lốp, mâm, tem xe cùng điều kiện làm việc để được tư vấn thiết bị phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Lốp còn nhiều cao su nhưng bị nứt có dùng tiếp được không?

Không nên đánh giá chỉ bằng độ dày. Vết nứt sâu, lan rộng hoặc nằm tại vùng chịu tải cần được người có chuyên môn kiểm tra; nếu ảnh hưởng kết cấu phải thay.

Có thể tự ép lốp đặc tại xưởng không?

Lốp đặc cần máy ép có lực phù hợp, đồ gá đúng kích thước và quy trình kiểm soát an toàn. Không dùng kích, máy ép tự chế hoặc nung cao su để tháo lắp.

Xe rung sau khi thay lốp là do đâu?

Có thể do lốp lắp lệch, mâm cong, đường kính hai bánh không tương xứng, bulông chưa đúng lực siết hoặc hư hỏng tại moay-ơ và bạc đạn. Cần dừng xe và kiểm tra lại toàn bộ cụm bánh.

Nguồn tham khảo kỹ thuật: tài liệu hướng dẫn về lốp xe nâng của Toyota Material Handling, Michelin Material Handling và Continental Material Handling Tires. Thông số cuối cùng phải theo sổ tay của đúng model xe và lốp đang sử dụng.